× بستن تبلیغات
جولای
8
2017

گذر و نظری بر سقاخانه

نخست باید معنی دین و هنر مشخص شود و سپس ربط حقیقی دین و هنر مورد تحقیق قرار گیرد تا در نهایت بتوان برای پرسش مذكور پاسخی مستدل یافت
دسته بندی هنر و گرافیک
فرمت فایل docx
حجم فایل 1340 کیلو بایت
تعداد صفحات فایل 169

گذر و نظری بر سقاخانه

فروشنده فایل

کد کاربری 15

نخست باید معنی دین و هنر مشخص شود و سپس ربط حقیقی دین و هنر مورد تحقیق قرار گیرد تا در نهایت بتوان برای پرسش مذكور پاسخی مستدل یافت .

«دین به معنای كل عبارت است از مجموعه فرامین ، قواعد و دستورات و احكام الهی كه برای خیر و سعادت و كمال انسان توسط پیامبران به بشر ابلاغ شده است . عنایت دین خیر و كمال مطلق است و كمال مطلق زیبایی حقیقی و جمال مطلق است . دریافت حقیقت مطلق ، شهودی است و عشق ذاتی ابنای بشر به حقیقت مطلق (حقیقة الحقایق) منشا شهود است و شهود میسر نشود الا به مسیر روح درعالم قدس و استغراق در دریای وحدت و آشنا شدن ذوق به توحید .[1]»

حقیقت دین ، معرفت الهی است . موضوع و هدف دین ،‌وجود مطلق (‌خداوند)‌ است وشریعت ( دین ) راه و رسم الهی شدن را به انسان می‌آموزد تا صفات الهی در وجود انسان تجلی یابد و به مقام خلیفه الهی رسد .

الذی احسن كل شی خلفة و خدا كسی است كه هر چه را آفرید ، نیكو آفرید (‌آفریده او در نهایت حسن و زیبایی است ) .

در جهان چو حسن یوسف كس ندید حسن آن دارد كه یوسف آفرید

حضرت امام ( ره ) در كتاب شریف[2] دعای سحر می‌فرمایند :« بهاء به معنای زیبایی است و زیبایی عبارت است از وجود ، پس هر چه خیر و زیبایی و سناهست همه از بركات وجود است و سایه آن است تا آن جا كه گفته‌اند مساله اینكه وجود عبارت از خیر و زیبایی است همه از بدیهیات است پس وجود، همه‌اش زیبایی و جمال و نور و روشنی است و هر قدر وجود قوی‌تر باشد زیبایی‌اش عامتر و زیباتر خواهد بود .»

وجود تجلی واجب الوجود است . این تجلی و ظهور ، جلوه ی كمال مطلق و جمال مطلق و مساوی زیبایی است . اگر زیبایی ذات هنر باشد غایت هنر به امر خارج از ذات دلالت ندارد . پس غایت هنر همان حقیقت ذاتی آن و حقیقت ذاتی هنر ، زیبایی حقیقی است . از این باب ،‌موضوع و هدف ، دین و هنر امری واحد است . در هنر زیبایی حقیقی وجود مطلق و به عبارتی جمال مطلق است و از حیث تفاوتی میان موضوع دین و هنر نیست .

« فلوطین معتقد است :« جسم زیبا از طریق بهره‌یابی از نیروی صورت بخشی كه از صور خدائی می‌آید ، وجود پیدا می‌كند . عقل و هر چه از عقل فیضان می‌یابد زیبایی اصیل روح است نه زیبایی ناشی از امور بیگانه و بدین جهت است كه می‌گویند روحی كه نیك و زیبا شود همانند خدا می‌گردد زیرا خدا منشا بخش بهتر و زیباتر هستی و به عبارت بهتر منشا خودهستی یعنی زیبایی است . روح ، موجودی خدائی و خود جزئی از زیبایی است و به هر چه نزدیك شود و دست یابد ، آن را تا آن حد كه قابلیت بهره‌وری از زیبائی دارد ، زیبا می‌سازد ، اگر بینی كه زیبا نیستی همان كن كه پیكر تراشان با پیكر می‌كنند ،‌ هر چه زیادی است بتراش و دور بینداز ، این جا را صاف كن ، آنجا را جلا بده ، كج را راست كن و سایه را روشن ساز و از كار خسته شو تا روشنایی خدائی فضیلت ، درخشیدن آغاز كند و خویشتن داری را برا و رنگ مقدسش بینی ،‌روح اگر خود زیبا نباشد زیبایی را نمی‌تواند دید از این رو كسی را كه می‌خواهد نیكی و زیبایی را ببیند نخست خود را باید همانند خدا كند و نیك و زیبا شود .»

اگر ذات هنر دینی است ، صورت هنر هم تجلی همان ذات است و صورت از ذات خود نمی‌تواند تخلف كند . این صورت ، صورت محسوس است و در هنرهای تجسمی كه با عینیت سروكار دارد صورت جسمانیه نامیده می شود .

« میكل آنژ» می‌گوید :« هنر خوب برای نزدیكی به پروردگار است و در واقع جلوه‌ای از مظاهر زیبایی اوست …. نقاشی خوب ذره‌ای از كمال حق و نشانه‌ای از آوای موسیقی جان بخش آنست …. پس كفایت نیست استادی چیره باشی . باید روحت صفا داشته باشد و سلامت فكرت از روح القدس نشأت گیرد .

«چکشم سنگ‌های سخت را صورت می‌دهد دستم آن را بر می‌گیرد هم فرمان می‌دهد یا آن را زیرو رو می‌سازد . بنابراین نیروی دیگری است كه سنگ سخت را نرم می‌كند و چكش خداوند است كه زیبایی می‌آفریند . من وبسیاری مثل من ، وظایفشان را چون فرمانی كه از طرف پروردگار به آنان داده شده ، انجام می دهند من با وجود ضغف و پیری ، به سبب عشق به پروردگارم كه همه امیدم بسته به اوست به هیچ وجهی از وظایفم دست برنخواهم داشت .[3]»

« میر عماد حسنی » بر بیان صفات كاتب ( خوشنویس ) چنین می‌نویسد :« بدان كه كاتب باید از صفات ذمیم احتراز نماید زیرا كه صفات ذمیمه در نفس علامت بی‌اعتدالی است و حاشا كه از نفس بی ‌اعتدال كاری آید كه در او اعتدال باشد .» [4]و حال نگاهی گذرا می اندازیم به موضوع پروژه سقاخانه این ساحت پاك و مقدس ، این جگر پاره‌ی باور مردم ، مكانی كه نامش یادآور گلوهای تشنه و سیراب شده است و منظرش از خنكای طراوت و نمناكی فضا ، تا وجود آب و خیسی در و دیوارش حكایتگر سرگذشت ویژه خود است .

حكایت گوشه‌ای از فرهنگ اجتماعی مردم پیشین این مرز و بوم است كه توجه واحترام به آن بخشی از ذهنشان را به خود مشغول می‌داشت . سقاخانه ؛‌محلی كه هنوز مردم بر آن دست و پیشانی و لب می‌سایند تا مراد خود گیرند . این تراوشگاه اندیشه‌ی یقین و حاجت كه بامدادان تواضعگاه عابران مصفا بوده و پسینگاهان پذیرای خسته از سركارآمدگان روز به پیاله‌ای آب .

سقاخانه ، تجسم عینی پاره‌ای از فرهنگ اعتقادات دینی مردم این دیار است ، كه با هر گره و قفل و نشانی كه به در و دیوارش زده شده ، داستانی از آرزوها و گرفتاری‌ حاجتمندانش را در بر دارد .

«در فرهنگ سقاخانه ، نگاه به زندگی جور دیگری است . اگر چه آدم‌ها خود را از آن سیراب می‌سازند ولی : گره می‌زنند تا گره كارشان گشوده شود .

قفل می‌كنند تا كلید بن بستهای زندگی‌شان رابجویند .

پول می‌ریزند تا قرضشان ادا گردد.

شمع می‌افروزند تا تیره‌گی را بنده سازند .

نشانی می‌كوبند تا دست اقبالی در بختشان را بكوبد .

و به عین می‌بخشند تا به ذهن طلب كنند .

در این فرهنگ صحبت از سادگی دلهایی است كه رنگ تدلیس و تلبیس به خود نگرفته‌اند و پاكی دل خویش را به شباهت آینه‌ای قلمداد كرده‌اند،‌كه پاسخ طلب حاجتشان را در آن ، هم چون تصویری ناپیدا به انتظار می‌نشیند

فهرست مطالب

مقدمه……………………………………………………………………………………………………….. 1

فصل اول : نماد و نگرشی نمادین

1-1 نماد و نگرش نمادین به هستی ……………………………………………………………. 6

1-2 نماد و نقش آن در زندگی ………………………………………………………………… 10

فصل دوم : سقاخانه

2-1وجود افتراق فضاهای سنتی و مدرن……………………………………………………. 13

2-1-1 شناختی از دو واژه «نوگرایی» و «سنت گرایی»……………………………….. 13

2-1-2 گرایش به فضاهای شهری سنتی ……………………………………………………. 14

2-1-3 مقایسه فضاهای سنتی و مدرن ……………………………………………………… 16

2-2 فرهنگ واژگانی سقاخانه …………………………………………………………………… 18

2-3 علل پیدایش سقاخانه ……………………………………………………………………….. 24

2-4 دو عنصر اساسی در سقاخانه …………………………………………………………… 31

2-4-1 آب………………………………………………………………………………………………. 32

2-4-1-1 آب عنصر مقدس و مشترک در ادیان پهنه ی ایران زمین………………. 34

2-4-1-2 آب در دیگر آیین های باستانی……………………………………………………. 36

2-4-1-3 آب در ادیان و آیین ها……………………………………………………………….. 37

2-4-1-3-1 آب در دیانت یهود…………………………………………………………………. 37

2-4-1-3-2 آب در مسیحیت ……………………………………………………………………. 38

2-4-1-3-3 آب در آیین مندائی و صابئین ………………………………………………… 38

2-4-1-3-4 آب در اسلام ……………………………………………………………………….. 39

الف : بازتاب آب در اسلام ………………………………………………………………………… 39

ب: آب در عرفان اسلامی – ایرانی …………………………………………………………….. 40

ج: آب ، واقعه كربلا و آب تربت …………………………………………………………………. 42

د: آب و مذهب دو روی یك سكه‌اند در سقا خانه ………………………………………… 45

2-4- 2 آتش ………………………………………………………………………………………….. 50

2-4-2-1 آتش و نور در ایران باستان ……………………………………………………… 50

2-4-2-1-1 اهمیت آتش و نور درجهان بینی آفرینش ایران باستان …………….. 53

2-4-2-1-2 آتش و نور واسطوره های آن در فرهنگ آریایی ……………………… 53

2-4-2-2 كاركرد رمزهای آتش و نور در اسلام ……………………………………….. 54

2-4-2-3 كاركرد رمزهای آتش و نور در ایران ………………………………………… 55

2-4-2-4 نور و هنر ……………………………………………………………………………….. 56

2-5 معماری سقا خانه …………………………………………………………………………….. 57

2-6 عناصر نمادین سقا خانه ……………………………………………………………………. 60

2-6-1 آینه …………………………………………………………………………………………….. 61

2-6-2 شمع ( چراغ نفتی ، لوستر ) ……………………………………………………………. 63

2-6-2-1 شعله شمع ………………………………………………………………………………. 64

2-6-2-2 سوگند به نور و روشنایی و فروغ و شمع افروزی ………………………. 66

2-6-2-3 شمع گردانی در مراسم مقدس …………………………………………………… 67

2-6-2-4 شمع در سقا خانه : آتش و آب ………………………………………………….. 67

2-6-3 قفل …………………………………………………………………………………………….. 68

2-6-4 آدمكهای فلزی ……………………………………………………………………………… 70

2-6-5 پنجه ………………………………………………………………………………………….. 72

2-6-6 چشم …………………………………………………………………………………………… 74

2-6-7 ظرف سقا خانه‌ای ………………………………………………………………………… 75

2-6-8 ستاره …………………………………………………………………………………………. 76

2-7 تزئینات دیگر سقاخانه ………………………………………………………………………. 76

2-7 -1 کتیبه نویسی………………………………………………………………………………… 76

2-7-2 سنگاب…………………………………………………………………………………………. 80

2-8 رنگ در سقاخانه ……………………………………………………………………………… 81

2-8-1 پیشینه ای از رنگ ………………………………………………………………………… 81

2-8-2 خواص رنگ سبز …………………………………………………………………………. 82

2-8-2-1 مسرت بخشی و شاد آور بودن …………………………………………………. 83

2-8-2-2 تقویت تحمل پذیری و صبر ……………………………………………………….. 83

2-8-3 رنگ سبز در سقاخانه …………………………………………………………………… 84

2-9 معرفی تعدادی از سقاخانه‌های معروف

2-9-1 سقاخانه عزیز الله …………………………………………………………………………. 90

2-9-2 سقاخانه سردر مجلسی …………………………………………………………………. 92

2-9-3 سقاخانه طوقچی …………………………………………………………………………… 93

2-9-4 سقاخانه آقا میرزا اسدالله روضاتی …………………………………………………. 95

2-9-5 سقاخانه در دشت ………………………………………………………………………… 97

2-9-6 سقاخانه حاج آقا شجاع …………………………………………………………………. 99

2-9-7 سقاخانه پنج شنبه دین ………………………………………………………………… 101

2-9-8 سقاخانه قدیمی رو به روی سردر مسجد جورجیو ………………………… 103

2-9-9 سقاخانه‌های درب امام ……………………………………………………………….. 105

2-9-9-1 سقاخانه دالان درب امام ………………………………………………………… 105

2-9-9-2 سقاخانه صحن شمالی درب امام …………………………………………….. 106

2-9-9-3 سقاخانه مجاور درب امام ……………………………………………………… 107

2-9-10 سقا خانه مسجد حكیم ………………………………………………………………. 108

2-9-11 سقا خانه هارونیه …………………………………………………………………….. 109

2-9-12 سقاخانه درب كوشك ……………………………………………………………….. 110

2-9-13 سقاخانه بیدآباد ……………………………………………………………………….. 110

2-9-14 سقاخانه حاج محمد جعفر ………………………………………………………….. 111

2-9- 15 سقاخانه قصر در دشت …………………………………………………………… 112

2-9-16 سقاخانه گرگ یراق …………………………………………………………………… 113

2-9-17 سقاخانه گذرهارونیه ………………………………………………………………… 114

2-9-18 سقاخانه حاج علی …………………………………………………………………….. 115

2-9- 19 سقاخانه آقانور ……………………………………………………………………….. 116

2-9-20 سقاخانه تركها …………………………………….117

2-9- 21 سقاخانه مسجد سید …………………………………….118

2-9-22 سقا خانه تاج الدین ………………………119

2-9-23 سقاخانه مسجد لبنان …………………………………..120

2-9- 24 سقاخانه مسجد ذكر الله ……………..121

فصل سوم : مكتب سقا خانه

3-1 مكتب سقا خانه و پیدایش آن ……………… 122

3-2 هنرمندان مكتب سقا خانه ……………… 127

3-2-1 منصور قندریز …………………. 127

3-2-2 حسین زنده رودی …… 129

3-2-3 پرویز تناولی …………………..131

3-2-4 فرامرز پیل آرام …………133

3-2-5 ژازه طباطبایی ………………….. 134

3-2-6 جعفر روحبخش …………………….. 135

3-2-7 مسعود عربشاهی ……………………..135

3-2-8 ناصر اویسی ………………………….. 137

3-2-9 صادق تبریزی …………..138

3-3 تطبیق برخی آثار هنرمندان سقاخانه با ادعیه و طلسمات ……. 139

منابع ……………………165

درباره نویسنده:

فرستادن دیدگاه

نوشته‌های تازه

× بستن تبلیغات